بی خوابی سالمندان

خواب یکی از بزرگترین نعمت‌ها است که خستگی جسم و روح را از انسان دور می کند اما متاسفانه برخی از افراد به دلایل مختلف از این نعمت محروم هستند. بی خوابی یکی از شایع ترین مشکلات در سنین بالا است که اثرات منفی بسیاری بر سلامت افراد می گذارد. بسیاری از خانواده‌ها و خود سالمندان بی خوابی را جدی نمی‌گیرند و بر این باور هستند که این موضوع از عارضه‌های سن بالا است. بهتر است بدانید که بی خوابی هیچ ربطی به سن بالا ندارد و در هیچ سنی طبیعی نیست. در ادامه  به طور کامل به این موضوع پرداخته ایم.

انواع بی خوابی در سالمندان

بی خوابی در سالمندان به دلایل مختلفی رخ می‌دهد و نمی‌توان گفت که همه آن‌ها به یک شکل هستند. انواع بی خوبی در سالمندان عبارتند از:

• بی خوابی اولیه در سالمندان (Primary Insomnia)

بی ‌خوابی اولیه در سالمندان به اختلال خواب اشاره دارد که ناشی از مشکلات جسمی یا روانی خاصی نیست. این نوع بی‌خوابی ممکن است بدون دلیل مشخصی شروع شود و شامل مشکلات مداوم در به خواب رفتن، بیدار ماندن در طول شب و بیدار شدن زودتر از موعد باشد. سالمندانی که دچار بی‌خوابی اولیه هستند، اغلب تجربه‌ای طولانی ‌مدت از بی‌ خوابی دارند و از آن رنج می‌برند. درمان این نوع از بی خوابی چون منشا مشخصی ندارد، برای پزشکان سخت‌تر است.

• بی‌ خوابی ثانویه در سالمندان (Secondary Insomnia)

این نوع بی‌خوابی به دلیل وجود یک مشکل پزشکی یا روانی رخ می‌دهد. درمان این نوع از بی خوابی در سالمندان معمولا با نسخه‌های پزشکی امکان‌پذیر است. از مهم‌ترین دلایل بی خوابی ثانویه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

• بیماری‌های مزمن مانند سرطان، آرتروز، دیابت، بیماری‌های قلبی و مشکلات تنفسی می‌توانند منجر به بی‌خوابی ثانویه شوند.
• گاهی اوقات اعتیاد می‌تواند دلیل بی‌ خوابی در سالمندان باشد.
• اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب نیز از عوامل مهم در ایجاد بی‌خوابی ثانویه هستند.
• مصرف داروهایی که عوارض جانبی بی‌خوابی دارند نیز می‌تواند این نوع بی‌خوابی را تشدید کند.

• بی ‌خوابی حاد در سالمندان (Acute Insomnia)

این نوع بی ‌خوابی در سالمندان معمولا کوتاه ‌مدت است و به دلیل شرایط موقت یا تغییرات در زندگی رخ می‌دهد. استرس‌های موقتی مانند از دست دادن عزیزان، تغییرات محیطی، مشکلات مالی یا سایر عوامل استرس‌زا می‌توانند باعث بی‌خوابی حاد شوند. این نوع بی‌خوابی به ندرت بیشتر از یک ماه طول می‌کشد و با از بین رفتن عامل استرس‌زا، خواب به حالت عادی بازمی‌گردد.

بررسی علت بی خوابی در سالمندان

همان‌طور که در بالا اشاره شد، بی خوابی در سالمندان به هیچ عنوان عادی نیست. پس اگر سالمندان شما با بی خوابی دست و پنجه نرم می‌کند باید به سراغ بررسی علت بی خوابی آن بروید. بی‌خوابی در سالمندان می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد، مهم‌ترین علت بی خوابی در سالمندان عبارتند از:

1.تغییرات فیزیولوژیکی و بیولوژیکی

با افزایش سن، تغییراتی در سیستم‌های بیولوژیکی بدن رخ می‌دهد که می‌تواند بر الگوی خواب تاثیر بگذارد. کاهش تولید ملاتونین، هورمونی که به تنظیم خواب کمک می‌کند، یکی از این تغییرات است. همچنین تغییر در ریتم شبانه‌روزی بدن می‌تواند منجر به زود بیدار شدن یا بیدار ماندن در طول شب شود.

 2. بیماری‌ها و دردهای مزمن

بسیاری از سالمندان با بیماری‌های مزمن مانند آرتروز، دیابت، بیماری‌های قلبی و بیماری‌های تنفسی دست و پنجه نرم می‌کنند. این بیماری‌ها می‌توانند باعث درد و ناراحتی شوند که خواب را مختل می‌کند. به‌طور مثال، دردهای مفصلی ناشی از آرتروز یا تنگی نفس در بیماری‌های ریوی می‌تواند منجر به بیدار شدن مکرر در طول شب شود.

3.عوارض مصرف برخی از داروها

بیشتر سالمندان داروهای مختلفی مصرف می‌کنند که برخی از آن‌ها می‌توانند عوارض جانبی مانند بی‌خوابی داشته باشند. داروهای ضد افسردگی، ضد اضطراب، فشار خون، دیورتیک‌ها و داروهای قلبی می‌توانند بر کیفیت خواب تاثیر بگذارند. علاوه بر این موارد تداخلات دارویی نیز می‌تواند منجر به اختلال در خواب شود.

4.استرس زندگی و مشکلات روانی

استرس و فشارهای روانی از عوامل مهم در بی خوابی در سالمندان هستند. اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و استرس می‌توانند باعث بی‌خوابی شوند. احساس تنهایی، از دست دادن عزیزان، تغییرات در زندگی مانند بازنشستگی یا از دست دادن استقلال نیز می‌تواند به مشکلات خواب منجر شود. وجود یک پرستار سالمند با تجربه در کنار چنین افرادی می‌تواند تا حدود زیادی از بروز این مشکلات جلوگیری کند. پرستارها با هم صحبتی با سالمندان احساس تنهایی را در آن‌ها می‌کشند.

5.کم تحرکی

بسیاری از سالمندان انرژی کافی برای ورزش و حرکت کردن را ندارند. اگر یک سالمند از جای خود تکان نخورد، ممکن است هرگز احساس خستگی و نیاز به خواب نداشته باشد. انجام ورزش‌های روزانه سبک مانند چند دقیقه پیاده‌روی یا دیگر ورزش‌های هوایی می‌تواند بی خوابی در سالمندان را به‌ طور کامل از بین ببرد. اگر وقت کافی برای بیرون بردن سالمندان خود ندارید، می‌توانید این کار را به یک پرستار واگذار کنید. پرستار سالمند به سالمند در انجام ورزش‌های مختلف هوازی کمک می‌کند و کم تحرکی را برای همیشه از سالمند دور می‌کنند.

6.تغییرات محیطی و سبک زندگی

تغییرات در محیط زندگی، مانند تغییر محل سکونت به خانه سالمندان یا تغییرات در برنامه‌های روزانه، می‌تواند باعث بی‌خوابی شود. همچنین عادات نادرست خواب، مانند استفاده از تلفن همراه قبل از خواب یا مصرف کافئین و نیکوتین نیز می‌توانند به بی‌خوابی منجر شوند.

در بالا به برخی از مهم‌ترین علل بی خوابی در سالمندان اشاره کردیم. عواملی مانند عدم تعامل اجتماعی، وجود نور زیاد، یائسگی و غیره نیز می‌توانند باعث ایجاد اختلال در خواب سالمندان شود. با شناسایی و درک دقیق علل بی ‌خوابی سالمندان، می‌توان راهکارهای موثری برای بهبود کیفیت خواب و سلامت کلی آن‌ها اتخاذ کرد. مشورت با پزشک و استفاده از روش‌های درمانی مناسب نقش مهمی در مدیریت بی‌خوابی دارد.

 [ نگهداری پرستار سالمند در منزل ]

چه بیماری‌هایی باعث بی خوابی در سالمندان می‌شود؟

بیماری‌های بسیار زیادی وجود دارد که باعث بروز بی خوابی در سالمندان می‌شود. از مهم‌ترین بیماری‌هایی که می‌تواند منجر به بی‌خوابی شوند، عبارتند از:

• بیماری‌هایی مانند آرتروز، فیبرومیالژیا و سایر اختلالات مزمن درد می‌توانند باعث بی ‌خوابی در سالمندان شوند. درد مزمن می‌تواند خوابیدن و ماندن در خواب را دشوار کند، زیرا درد مداوم باعث بیدار شدن مکرر در طول شب می‌شود.
• نارسایی قلبی، فشار خون بالا و بیماری‌های عروق کرونر می‌توانند بر کیفیت خواب تاثیر بگذارند. تنگی نفس، درد قفسه سینه و سایر علائم قلبی می‌توانند باعث بیدار شدن مکرر در طول شب شوند.
• آپنه خواب (وقفه تنفسی در خواب) یکی از شایع‌ترین اختلالات تنفسی است که باعث بی‌خوابی می‌شود. این اختلال باعث قطع مکرر تنفس در طول خواب می‌شود که منجر به بیدار شدن مکرر و کاهش کیفیت خواب می‌گردد.
• رفلاکس معده (GERD) و سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) از جمله بیماری‌های گوارشی هستند که می‌توانند خواب را مختل کنند.
• مشکلات تیروئیدی مانند پرکاری تیروئید می‌توانند باعث بی‌خوابی شوند. فعالیت بیش از حد تیروئید می‌تواند منجر به افزایش اضطراب، ضربان قلب سریع و بیدار شدن مکرر در طول شب شود.
• بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و آلزایمر نیز می‌توانند باعث بی‌خوابی شوند. این بیماری‌ها می‌توانند ریتم خواب را مختل کنند و باعث بیدار شدن مکرر در طول شب شوند.

چرا سالمندان بیشتر به بی خوابی مبتلا هستند؟

همان‌طور که مشاهده کردید، دلایل بسیار زیادی برای بی‌خوابی وجود دارد. در سنین بالا تعداد بسیار زیادی از این عوامل دست به دست هم می‌دهند تا بر روی کیفیت خواب تاثیر بگذارند. اما چرا بی خوابی در سالمندان بیشتر از دیگر افراد است؟ به دلایل زیر:

• بسیاری از سالمندان با بیماری‌های مزمن مانند آرتروز، دیابت، بیماری‌های قلبی و بیماری‌های تنفسی دست و پنجه نرم می‌کنند. این بیماری‌ها می‌توانند باعث درد و ناراحتی شوند که خواب را مختل می‌کند
• برخی از سالمندان دچار مشکلات ادراری هستند و در طول شب بارها و بارها برای رفع حاجت بیرون می‌روند. بیدار شدن مکرر برای رفتن به دستشویی نیز می‌تواند خواب را تحت تاثیر قرار دهد.
• افراد سالمند به دلیل مشکلات زیاد معمولا داروها مختلفی مصرف می‌کنند، بی خوابی می‌تواند عوارض برخی از این داروها باشد.
• اختلالات روانی مانند افسردگی، اضطراب و استرس در سالمندان شایع‌تر است. این موضوع یکی از دلایل بی خوابی در سالمندان است.

بر اساس آمار به دست آمده بیش از 50 درصد سالمندان از مشکل بی‌خوابی رنج می‌برند که باید درمان شوند.

روش‌های درمان بی‌ خوابی در سالمندان

برای درمان بی خوابی در سالمندان باید اول دلیل ایجاد این عارضه را متوجه شد. پس روش‌های مختلفی برای درمان بی خوابی سالمندان وجود دارد که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آن‌ها اشاره شده است.

استفاده از قرص‌های خواب ‌آور

یکی از روش‌های رایج درمان بی خوابی در سالمندان استفاده از قرص‌های خواب آور برای از بین بردن مشکل است. اگرچه استفاده از این قرص‌ها در کوتاه مدت می‌توانند موثر باشند، اما به هیچ عنوان نمی‌تواند بی خوابی در سالمندان را درمان کنند. معمولا مصرف داروهای خواب آور می‌تواند بی خوابی سالمندان را در طولانی مدت بدتر کند و سالمند برای به خواب رفتن به دوزهای بیشتری از دارو نیاز داشته باشد.

رژیم غذایی مناسب

از قدیم هم گفته‌اند که پزشک شما همان غذایی است که می‌خورید. داشتن یک رژیم سالم غذایی می‌تواند از خیلی از مشکلات مانند فشار خون بالا، سوزش معده و .. جلوگیری کند و کیفیت خواب را بهتر کند. نکات زیر در رژیم غذایی می‌تواند به رفع مشکل بی خوابی در سالمندان کمک کند.

• مصرف نوشابه، قهوه، چای، شکلات و دیگر مواد غذایی حاوی کافئین را در ساعات پایانی روز قطع کنید.
• به هیچ عنوان گرسنه به رختخواب نروید. اگر گرسنه هستید یک میان وعده سبک انتخاب و نوش جان کنید.
• مصرف شکر و کربوهیدرات می‌تواند باعث بیداری در طول شب شود. مصرف نان، برنج، ماکارونی، سیب زمینی و دیگر کربوهیدرات‌های تصفیه شده را محدود کنید.
• قبل از خواب به هیچ عنوان پرخوری نکنید.
• مصرف وعده‌های غذایی به همراه ادویه‌های زیاد ممنوع است.
• سعی کنید حداقل سه ساعت قبل از خواب یک وعده سبک به عنوان شام میل فرمایید.
• مصرف مایعات قبل از خواب می‌تواند باعث بیدار شدن شما از خواب شود. تا جایی که می‌توانید مصرف مایعات را قبل از خواب محدود کنید تا نیاز نباشد در طول شب چندین بار به سرویس بهداشتی بروید.

بهبود خواب با ورزش

ورزش یکی از مهم‌ترین عوامل در درمان بی خوابی سالمندان است. سالمندان معمولا به دلایل مختلف تمایل به کم تحرکی دارند  و انرژی کافی برای انجام فعالیت‌های ورزشی را ندارند. انجام چند دقیقه ورزش هوازی در طول روز می‌تواند، سالمند را خسته و کیفیت خواب را بهبود بخشد.

دوری از استرس

استرس‌ یکی از دلایل اصلی بی خوابی در سالمندان است. سعی کنید تا جایی که می‌توانید از استرس دوری کنید و در رختخواب به هیچ موضوعی فکر نکنید. برخی از افراد مدام به خود تلقین می‌کنند که دچار مشکل خواب هستند، تاکید و تکرار این موضوع باعث می‌شود تا مغز انسان را به بیدار بودن تشویق کند.

کمک گرفتن از یک پرستار سالمند شبانه روزی

استخدام یک [پرستار سالمند تمام وقت] به شما در نگهداری و بهبود شرایط جسمی و روانی سالمند کمک کند. هنگامی که سالمند کم خواب است و  از مشکل بی خوابی رنج می برد حضور یک پرستار با تجربه که مراقب سالمند است و راهکارهای درمانی را می شناسد می تواند بسیار کمک کننده باشد.

سخن پایانی

بی‌ خوابی در سالمندان مشکلی شایع و جدی است که می‌تواند تاثیرات زیادی بر روی سلامت و کیفیت زندگی آن‌ها داشته باشد. با شناخت علل و عوارض آن و استفاده از راه‌های موثر درمانی، می‌توان بهبود چشم‌گیری در کیفیت خواب سالمندان ایجاد کرد. مشورت با پزشک و رعایت توصیه‌های بهداشتی نقش مهمی در مدیریت و درمان بی‌خوابی دارد. اگر سالمند شما از مشکل بی خوابی رنج می‌برد و توانایی نگهداری از او را ندارید. به شما توصیه می‌کنیم که از یک پرستار سالمند شبانه روزی یا یک پرستار شیفت شب کمک بگیرید.