گاهی غذا نخوردن سالمند با یک وعده شروع میشود. خانواده تصور میکند شاید غذای آن روز را دوست نداشته یا خسته بوده است. اما وقتی بشقابهای نیمهخورده بیشتر میشوند، مصرف آب کمتر میشود یا لباسهای سالمند کمی گشادتر به نظر میرسند، نگرانی جدیتر میشود.
در چنین شرایطی اولین واکنش خانواده معمولاً پختن غذای جدید، تعارف مکرر یا اصرار به خوردن چند قاشق بیشتر است. این رفتار از روی دلسوزی انجام میشود، اما همیشه به حل مشکل کمک نمیکند. گاهی سالمند واقعاً اشتها ندارد و گاهی نیز میخواهد غذا بخورد، اما درد، حالت تهوع، مشکل جویدن، اختلال بلع یا حتی فراموشی اجازه نمیدهد.
اگر سالمند غذا نمیخورد، ابتدا باید مشخص شود مشکل از میل نداشتن به غذا است یا از ناتوانی در خوردن آن. سپس باید مدت ادامه این وضعیت، مقدار کاهش مصرف غذا و مایعات، تغییر وزن، وضعیت هوشیاری و نشانههای همراه بررسی شوند. کاهش اشتهای کوتاهمدت ممکن است پس از یک بیماری یا تغییر شرایط روزانه ایجاد شود، اما بیاشتهایی مداوم و کاهش وزن ناخواسته در سالمندی نباید بدون بررسی رها شود.
اگر سالمند غذا نمیخورد، اولین اقدام نباید اجبار یا تغییر مداوم غذا باشد. ابتدا باید علت کماشتهایی بررسی شود؛ زیرا درد دهان و دندان، مشکل جویدن یا بلع، یبوست، تهوع، عوارض دارو، کمآبی، تنهایی و کاهش روحیه میتوانند میل سالمند به غذا را کمتر کنند. وعدههای کوچک، محیط آرام، غذاهای آشنا و ثبت میزان مصرف غذا و مایعات میتواند رسیدگی را دقیقتر و مؤثرتر کند.
یک وعده کمحجم یا یک روز بیاشتهایی لزوماً نشانه بیماری جدی نیست. ممکن است سالمند به دلیل خستگی، گرمای هوا، کمخوابی، ناراحتی گوارشی خفیف یا تغییر برنامه روزانه کمتر غذا بخورد.
موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که این تغییر برخلاف عادت معمول سالمند باشد و چند روز ادامه پیدا کند. برای مثال، فردی که همیشه صبحانه میخورده، حالا حتی چای خود را کامل نمینوشد یا سالمندی که غذای موردعلاقهاش را رد میکند، نیاز به بررسی دقیقتری دارد.
نگرانی خانواده نباید فقط بر مقدار غذای یک وعده متمرکز شود. بهتر است الگوی چند روز اخیر دیده شود:
همین جزئیات کمک میکنند علت احتمالی غذا نخوردن سالمند بهتر شناخته شود.
عبارت «میل ندارم» همیشه توضیح دقیقی از وضعیت سالمند نیست. ممکن است او نتواند علت واقعی را بیان کند یا برای اینکه خانواده نگران نشود، مشکل خود را پنهان کند.
برای مثال، سالمندی که دندانش درد میکند ممکن است فقط بگوید گرسنه نیست. فردی که هنگام بلع احساس ناراحتی دارد ممکن است غذای جامد را کنار بگذارد، اما درباره گیر کردن غذا چیزی نگوید. سالمند مبتلا به اختلال حافظه نیز ممکن است غذا را نشناسد یا فراموش کند با قاشق و چنگال چه کاری انجام دهد.
به رفتار سالمند هنگام غذا دقت کنید. آیا غذا را در دهان نگه میدارد؟ آیا پس از یکی دو لقمه کنار میکشد؟ آیا فقط غذاهای نرم را میپذیرد؟ آیا از بوی غذا ناراحت میشود؟ پاسخ این پرسشها از پرسیدن مکرر «چرا غذا نمیخوری؟» اطلاعات بیشتری میدهد.
غذا خوردن زمانی لذتبخش است که جویدن دردناک نباشد. پوسیدگی دندان، زخم دهان، خشکی دهان، التهاب لثه یا دندان مصنوعی نامناسب میتواند باعث شود سالمند بهتدریج مصرف غذا را کاهش دهد.
برخی سالمندان برای جلوگیری از درد، گوشت، نان، میوه یا مواد سفت را حذف میکنند. اگر جایگزین مناسبی برای این مواد در نظر گرفته نشود، دریافت انرژی و مواد مغذی نیز کم میشود.
بهتر است خانواده به نشانههایی مانند جویدن فقط با یک سمت دهان، طولانی شدن وعده، باقی ماندن غذا بین دندانها، بوی بد دهان، جمع شدن بزاق یا شکایت از درد توجه کند. تغییر حس بویایی و چشایی نیز با افزایش سن، مشکلات دهان و دندان یا عوارض برخی داروها ممکن است باعث شود غذا برای سالمند بیمزه یا ناخوشایند به نظر برسد.
گاهی سالمند از خوردن غذا امتناع میکند، چون هر لقمه برای او با ترس از سرفه یا خفگی همراه است. مشکل بلع ممکن است پس از سکته مغزی یا در برخی بیماریهای عصبی و اختلالات شناختی دیده شود، اما تنها به این شرایط محدود نیست.
نشانههایی که باید جدی گرفته شوند عبارتاند از:
مشکل بلع میتواند به کاهش مصرف غذا و مایعات، کاهش وزن، کمآبی و عفونتهای تنفسی منجر شود. در صورت تکرار این نشانهها، تغییر خودسرانه غلظت نوشیدنی یا وادار کردن سالمند به خوردن راهحل امنی نیست و وضعیت باید ارزیابی شود.
کاهش اشتها ممکن است همزمان با شروع یک داروی جدید، تغییر دوز دارو یا افزایش تعداد داروهای مصرفی ایجاد شود. برخی داروها میتوانند با ایجاد خشکی دهان، تهوع، یبوست، تغییر حس چشایی یا خوابآلودگی، خوردن غذا را دشوار کنند.
خانواده نباید دارو را خودسرانه قطع یا کم کند. بهتر است زمان شروع بیاشتهایی با تغییرات دارویی مقایسه و نتیجه به پزشک یا داروساز گزارش شود. مصرف همزمان چند دارو در سالمندان میتواند احتمال عوارض ناخواسته را افزایش دهد، بنابراین بررسی فهرست داروها اهمیت دارد.
علاوه بر دارو، بیماریهای جسمی نیز میتوانند اشتها را کاهش دهند. عفونت، درد، تب، تهوع، مشکلات گوارشی، یبوست یا تشدید یک بیماری زمینهای ممکن است پشت تغییر ناگهانی الگوی غذا خوردن باشند.
گاهی سالمند مشکل اصلی را بیان نمیکند و فقط کمتر غذا میخورد. به همین دلیل، باید نشانههای همراه مانند درد، تغییر اجابت مزاج، سرفه، تب، ضعف یا خوابآلودگی غیرعادی نیز بررسی شوند.
سالمندی که مایعات کمتری مینوشد ممکن است دچار خشکی دهان، ضعف و یبوست شود. یبوست نیز میتواند احساس پری، نفخ و بیمیلی به غذا را بیشتر کند. سپس سالمند باز هم کمتر میخورد و مینوشد و چرخه ادامه پیدا میکند.
خانواده نباید تنها تعداد قاشقهای غذا را بشمارد. میزان نوشیدن آب و سایر مایعات، تعداد دفعات ادرار، خشکی دهان و تغییر سطح هوشیاری نیز اهمیت دارند. کمآبی در سالمندان ممکن است با سرگیجه، خشکی دهان، ضعف یا گیجی همراه شود.
با پر کردن فرم، مشاوران ما در کوتاهترین زمان با شما تماس میگیرند و راهکارهای مناسب را در زمینه انتخاب پرستار و سایر خدمات مورد نیازتان ارائه میدهند. سفیران سلامت، همراه شما در هر لحظه!
گاهی ظرف غذا سالم است، دندان مشکلی ندارد و داروی تازهای هم شروع نشده است؛ اما سالمند همچنان میلی به خوردن ندارد. در این شرایط باید به حال روحی و فضای زندگی او توجه کرد.
تنهایی، سوگ، اضطراب، احساس بیفایده بودن یا از دست دادن استقلال میتواند علاقه سالمند به فعالیتهای روزانه، از جمله غذا خوردن را کاهش دهد. ممکن است فردی که قبلاً سر سفره خانواده غذا میخورده، اکنون بیشتر وعدهها را تنها بگذراند و بهتدریج انگیزه خود را از دست بدهد.
بیاشتهایی همراه با کنارهگیری، بیخوابی یا خواب بیش از حد، بیعلاقگی به فعالیتهای همیشگی و تغییر پایدار خلق نیاز به توجه دارد. این وضعیت نباید با جملههایی مانند «سالمند است، طبیعی است» کنار گذاشته شود. تنهایی و انزوای اجتماعی میتوانند بر سلامت جسمی و روانی سالمندان اثر بگذارند.
در سالمندان مبتلا به آلزایمر یا سایر اختلالات شناختی، امتناع از غذا ممکن است دلایل متفاوتی داشته باشد. فرد ممکن است غذا را نشناسد، زمان وعده را درک نکند، نحوه استفاده از قاشق را فراموش کند یا با شلوغی محیط تمرکز خود را از دست بدهد.
برخی سالمندان غذا را در دهان نگه میدارند، فراموش میکنند آن را ببلعند یا پس از چند لقمه از پشت میز بلند میشوند. این رفتارها نباید فوراً به لجبازی یا بیهمکاری تعبیر شوند. مشکل میتواند بخشی از تغییرات شناختی یا نشانه دشواری در بلع باشد.
کاهش اشتها زمانی نگرانکنندهتر است که با یکی از شرایط زیر همراه باشد:
در چنین شرایطی، آزمودن پشت سر هم غذاهای مختلف نباید جای بررسی علت را بگیرد. پیش از اینکه سفره به محل بحث و فشار تبدیل شود، باید فهمید بدن یا ذهن سالمند چه پیامی میدهد. اصرار ممکن است یک لقمه دیگر وارد دهان سالمند کند، اما علت اصلی را برطرف نمیکند.
جملاتی مانند «اگر نخوری ضعیف میشوی»، «برای ما بخور» یا «همه غذایت را باید تمام کنی» شاید در لحظه چند لقمه بیشتر وارد دهان سالمند کند، اما میتواند احساس کنترل و استقلال او را کاهش دهد.
زمان غذا نباید به صحنه سرزنش، تهدید یا بحث تبدیل شود. سالمند ممکن است از غذا خوردن فاصله بگیرد، فقط برای اینکه از فشار روانی آن موقعیت دور شود.
بهتر است بهجای دستور دادن، انتخاب محدود و روشن ارائه شود:
انتخابهای زیاد نیز میتوانند سالمند را سردرگم کنند، بهویژه اگر مشکل حافظه یا تمرکز داشته باشد. دو گزینه ساده معمولاً کافی است.
وقتی اشتها کم است، زمان مناسبی برای ارائه غذاهای کاملاً ناآشنا یا ترکیبهای عجیب نیست. سالمند معمولاً با طعمها و بوهایی که برایش آشنا هستند ارتباط بهتری برقرار میکند.
میتوان غذاهای همیشگی را با حجم کمتر، بافت نرمتر یا ظاهر مرتبتر آماده کرد. برای مثال، اگر جویدن گوشت دشوار است، میتوان از شکل نرمتر و خردشده آن در ترکیب غذا استفاده کرد. اگر برنج خشک برای سالمند سخت است، افزودن خورش یا مایع مناسب میتواند خوردن را آسانتر کند.
این تغییرات باید متناسب با وضعیت بلع و توصیه درمانی سالمند باشند. اگر هنگام خوردن سرفه، خفگی یا تغییر صدا دیده میشود، خانواده نباید صرفاً با نرم کردن غذا تصور کند مشکل حل شده است.
غذا خوردن در تنهایی برای برخی سالمندان به فعالیتی بیمعنا تبدیل میشود. حضور یک عضو خانواده یا مراقب در کنار او میتواند زمان غذا را طبیعیتر و دلپذیرتر کند.
بهتر است همراه سالمند نیز در صورت امکان مقدار کمی غذا یا نوشیدنی مصرف کند. فقط روبهرو نشستن و شمردن لقمهها ممکن است حس تحت نظر بودن ایجاد کند.
گفتوگو باید آرام و معمولی باشد. زمان غذا جای مطرح کردن اختلافهای خانوادگی، هزینه درمان یا پرسیدن مداوم درباره مقدار غذا نیست. گاهی یک گفتوگوی ساده درباره خاطرهای خوش، بیشتر از ده بار تعارف کردن اشتها را تحریک میکند.
برای حل سریع مشکل، بعضی خانوادهها روشهایی را امتحان میکنند که ممکن است مقاومت سالمند را بیشتر یا ایمنی او را کمتر کند:
تشویق سالمند به غذا خوردن به معنای وادار کردن او نیست. هدف این است که موانع خوردن کمتر شوند، محیط آرامتر شود و سالمند بتواند با امنیت و حفظ احترام، غذای موردنیاز خود را دریافت کند. اگر با وجود این تغییرات، مصرف غذا و مایعات همچنان پایین بماند یا علائم تازهای ظاهر شود، ادامه آزمونوخطا در خانه راه مناسبی نیست و علت باید بهصورت جدیتر بررسی شود.
با پر کردن فرم، مشاوران ما در کوتاهترین زمان با شما تماس میگیرند و راهکارهای مناسب را در زمینه انتخاب پرستار و سایر خدمات مورد نیازتان ارائه میدهند. سفیران سلامت، همراه شما در هر لحظه!
شروع خودسرانه داروی افزایش اشتها، شربتهای تقویتی یا مکملهای غذایی روش مطمئنی برای حل مشکل نیست. کاهش اشتها یک علامت است و پیش از هر اقدامی باید علت آن بررسی شود.
اگر سالمند به دلیل درد دندان، یبوست، تهوع، افسردگی یا مشکل بلع غذا نمیخورد، داروی افزایش اشتها مانع اصلی را برطرف نمیکند. همچنین بعضی مکملها ممکن است با بیماریهای زمینهای، محدودیتهای غذایی یا داروهای مصرفی فرد سازگار نباشند.
تجویز یا انتخاب مکمل باید بر اساس وضعیت جسمی، وزن، بیماریهای زمینهای و نیاز واقعی سالمند انجام شود. خانواده نباید محصولی را صرفاً به دلیل عبارتهایی مانند «تقویتی»، «مخصوص سالمندان» یا «افزایش سریع اشتها» بیخطر تصور کند. صنعت تبلیغات، با علاقه همیشگی خود به سادهسازی بدن انسان، معمولاً بخش محدودیتها را با فونت ریزتری مینویسد.
پیگیری منظم به خانواده کمک میکند پیش از شدید شدن کمغذایی، تغییرات را تشخیص دهد. برای این کار نیازی به محاسبات پیچیده یا وزن کردن تمام مواد غذایی نیست.
میتوان یک دفترچه ساده در نظر گرفت و موارد زیر را روزانه ثبت کرد:
ثبت این اطلاعات نشان میدهد آیا مسئله فقط مربوط به یک وعده یا غذای خاص است یا الگوی گستردهتری دارد. برای مثال ممکن است مشخص شود سالمند صبحها بهتر غذا میخورد، بعد از مصرف دارویی خاص حالت تهوع دارد یا هنگام خوردن غذاهای خشک دچار سرفه میشود.
این اطلاعات هنگام مراجعه به پزشک یا صحبت با متخصص تغذیه و مراقب نیز بسیار مفیدتر از توضیح کلی «چند وقتی است خوب غذا نمیخورد» خواهد بود.
رسیدگی به سالمندی که اشتهای کمی دارد فقط به آماده کردن غذا محدود نمیشود. مراقب یا پرستار سالمند باید بتواند الگوی تغذیه، میزان مصرف مایعات، رفتار فرد هنگام غذا خوردن و نشانههای تازه را بهطور منظم مشاهده و ثبت کند.
پرستار میتواند به خانواده کمک کند تا مشخص شود سالمند در چه ساعتهایی اشتهای بهتری دارد، چه غذاهایی را راحتتر میخورد و چه عواملی باعث امتناع او میشوند. این پیگیری بهویژه زمانی اهمیت دارد که اعضای خانواده در طول روز در خانه حضور ندارند یا سالمند به دلیل اختلال حافظه نمیتواند درباره وعدههای خود گزارش دقیقی بدهد.
وظایف مراقب در این زمینه میتواند شامل موارد زیر باشد:
مراقب نباید نوع غذا، غلظت مایعات، مکمل یا داروی اشتها را به تشخیص خود تغییر دهد. هر تغییری که به وضعیت درمانی سالمند مربوط است باید با خانواده و فرد متخصص هماهنگ شود.
زمانی که اعضای خانواده نمیتوانند بهطور مداوم کنار سالمند حضور داشته باشند، پیگیری وعدههای غذایی و تغییرات کوچک ممکن است دشوار شود. ممکن است سالمند بگوید غذا خورده است، در حالی که بخش زیادی از وعده دستنخورده باقی مانده یا به دلیل ضعف و فراموشی، نوشیدن آب را به تعویق انداخته باشد.
سفیران سلامت با بررسی شرایط جسمی، میزان استقلال، وضعیت شناختی و نیازهای روزانه سالمند، برای معرفی نیروی متناسب با شرایط خانواده اقدام میکند. انتخاب مراقب فقط بر اساس ساعت حضور انجام نمیشود؛ نوع کمک موردنیاز سالمند نیز در نظر گرفته میشود.
برای مثال، نیازهای یک سالمند مستقل که فقط به یادآوری و همراهی احتیاج دارد با سالمندی که کمتحرک، مبتلا به آلزایمر یا نیازمند کمک کامل در غذا خوردن است، یکسان نیست.
پرستار سالمند در منزل میتواند در بخشهای زیر از خانواده حمایت کند:
مراقب میتواند زمان غذا، مقدار مصرف و واکنش سالمند را ثبت کند. این پیگیری به خانواده کمک میکند وضعیت را بر اساس مشاهده واقعی بررسی کند، نه حدس و گزارشهای پراکنده.
بر اساس برنامهای که خانواده مشخص کرده است، مراقب میتواند غذا را آماده یا گرم کند و آن را در حجم و شکل مناسب در اختیار سالمند قرار دهد.
برخی سالمندان در حضور یک فرد آرام و آشنا بهتر غذا میخورند. مراقب میتواند بدون فشار، سالمند را همراهی کند و در صورت نیاز برای استفاده از وسایل غذاخوری به او کمک کند.
سرفه هنگام نوشیدن، تغییر صدا، درد هنگام جویدن، خوابآلودگی یا کاهش توان جسمی باید به خانواده گزارش شود. مراقب جای پزشک را نمیگیرد، اما میتواند تغییرات را زودتر مشاهده کند.
فراموش کردن نوشیدن آب در سالمندان، بهویژه افراد مبتلا به اختلال حافظه، شایع است. مراقب میتواند بر اساس برنامه تعیینشده، مصرف مایعات را یادآوری و ثبت کند.
رسیدگی به سالمندی که هر وعده را رد میکند میتواند برای اعضای خانواده فرساینده باشد. حضور نیروی مراقب، مسئولیتهای روزانه را منظمتر میکند و اجازه میدهد خانواده بهجای بحث دائمی درباره غذا، رابطه آرامتری با سالمند حفظ کند.
خدمات سفیران سلامت بر اساس شرایط هر سالمند و خانواده تنظیم میشود. پیش از شروع همکاری، بهتر است وضعیت حرکتی، بیماریهای زمینهای، توانایی بلع، نوع رژیم غذایی و انتظارات خانواده بهروشنی توضیح داده شوند تا نیروی مناسبتری انتخاب شود.
تمامی حقوق متعلق به سفیر سلامت می باشد