تکرر ادرار سالمندان در شب

این علت‌ها می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند؛ برای مثال، سالمندی که مشکل تخلیه مثانه دارد، ممکن است داروی ادرارآور هم مصرف کند. به همین دلیل، درمان صرفاً بر اساس سن یا تعداد دفعات دستشویی رفتن انتخاب نمی‌شود.

در مردان سالمند، بزرگ شدن پروستات یکی از احتمال‌هاست، اما همه موارد به پروستات مربوط نیست. در زنان سالمند نیز مشکلات مثانه، تغییرات پس از یائسگی و بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند مطرح باشند.

عفونت ادراری هم ممکن است باعث افزایش دفعات دفع شود، به‌خصوص وقتی سوزش، درد، تب یا علائم تازه دیگری وجود دارد. بوی تند یا تیرگی ادرار به‌تنهایی برای تشخیص عفونت و شروع آنتی‌بیوتیک کافی نیست.

برای تشخیص علت، چه اطلاعاتی آماده کنیم؟

به‌جای اینکه فقط به پزشک بگویید «سالمند شب‌ها زیاد دستشویی می‌رود»، الگوی مشکل را توضیح دهید: از چه زمانی شروع شده، هر شب چند بار اتفاق می‌افتد، مقدار ادرار چگونه است و آیا درد، فوریت یا نشت ادرار هم وجود دارد؟

یکی از کاربردی‌ترین روش‌ها، ثبت نوشیدن و دفع ادرار برای حدود سه روز معمولی است. در این یادداشت، موارد زیر را بنویسید:

• زمان و مقدار تقریبی نوشیدنی‌ها، همراه با نوع آن‌ها؛
• ساعت دفع ادرار در روز و شب و حجم آن، در صورت امکان اندازه‌گیری ایمن؛
• زمان خواب و بیدار شدن؛
• احساس فوریت، سوزش، درد یا نشت ادرار؛
• نام داروها و ساعت مصرف آن‌ها.

این اطلاعات کمک می‌کند تفاوت میان تولید زیاد ادرار، مشکل نگهداری آن و اختلال خواب روشن‌تر شود. اندازه‌گیری نباید باعث عجله، خطر افتادن یا بیدار کردن بی‌دلیل سالمند شود. 

پزشک بر اساس شرح حال و معاینه تصمیم می‌گیرد آیا آزمایش ادرار، بررسی قند خون و عملکرد کلیه یا ارزیابی تخلیه مثانه لازم است. همه سالمندان به تمام آزمایش‌ها یا بررسی‌های تخصصی نیاز ندارند.

درمان تکرر ادرار سالمندان در شب چگونه انجام می‌شود؟

درمان زمانی نتیجه بهتری دارد که علت مشخص شده باشد. اگر مشکل به عادت نوشیدن مربوط باشد، اصلاح زمان مصرف مایعات کمک می‌کند؛ اگر علت، بیماری زمینه‌ای، اختلال مثانه یا تخلیه ناقص باشد، رسیدگی به همان مشکل لازم است. به همین ترتیب، درمان اختلال خواب می‌تواند بخشی از برنامه کنترل ادرار شبانه باشد. 

در کنار ارزیابی پزشکی، خانواده می‌تواند چند اقدام عملی انجام دهد.

زمان نوشیدن مایعات را اصلاح کنید

نوشیدن حجم زیاد مایعات نزدیک خواب را کاهش دهید و مصرف آب را در طول روز پخش کنید. چای، قهوه و سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار، به‌خصوص در ساعات پایانی روز، ممکن است علائم را بیشتر کنند.

این توصیه به معنای کم‌آب نگه داشتن سالمند نیست. قطع آب از عصر یا تعیین محدودیت شدید برای همه سالمندان، روش مناسبی نیست. اگر سالمند به دلیل بیماری قلبی یا کلیوی برنامه مشخص مصرف مایعات دارد، همان دستور باید مبنای مراقبت باشد. 

داروها را با پزشک مرور کنید

زمان مصرف بعضی داروها، به‌ویژه داروهای ادرارآور، می‌تواند بر الگوی دفع تأثیر بگذارد. نام داروها و ساعت مصرف را به پزشک اطلاع دهید، اما برای کمتر شدن رفت‌وآمد شبانه، دارو را خودسرانه قطع یا جابه‌جا نکنید.

اگر سالمند ورم پا، تشنگی غیرعادی، خروپف شدید یا احساس تخلیه ناقص مثانه دارد، این موارد را هم مطرح کنید؛ ممکن است برای انتخاب درمان مهم باشند.

داروی تکرر ادرار را خودسرانه شروع نکنید

یک دارو برای همه علت‌های تکرر ادرار مناسب نیست. داروی مربوط به مثانه بیش‌فعال با درمان انسداد خروج ادرار یا تولید زیاد ادرار شبانه تفاوت دارد.

برای نمونه، دسموپرسین در بعضی بیماران انتخاب می‌شود، اما می‌تواند سدیم خون را کاهش دهد و به ارزیابی و پایش پزشکی نیاز دارد؛ این موضوع در سالمندان اهمیت بیشتری دارد. بنابراین، انتخاب دارو باید با توجه به علت، عملکرد کلیه، بیماری‌های همراه و داروهای دیگر انجام شود. 

تا زمان کنترل علائم، مراقبت شبانه را چگونه ایمن‌تر کنیم؟

بررسی و درمان ممکن است زمان ببرد، اما خطر افتادن از همان شب اول باید جدی گرفته شود. مسیر تخت تا سرویس بهداشتی را روشن و خلوت نگه دارید، فرش لغزنده و وسایل اضافی را کنار بگذارید و وسیله کمک‌حرکتی تجویزشده را در دسترس قرار دهید.

اگر سالمند برای برخاستن یا راه رفتن به کمک نیاز دارد، وسیله‌ای برای خبر کردن مراقب کنار تخت بگذارید. همراهی باید با حوصله انجام شود؛ احساس فوریت ادرار نباید به عجله در بلند شدن و حرکت تبدیل شود. برای فردی که رفتن تا سرویس برایش دشوار است، استفاده از صندلی توالت کنار تخت می‌تواند پس از بررسی تناسب و ایمنی مطرح شود. 

رسیدگی به نشت ادرار هم بخشی از مراقبت است. لباس و ملحفه خیس باید تعویض شود و به پاکیزگی و وضعیت پوست توجه شود؛ بااین‌حال، پوشینه علت تکرر ادرار را برطرف نمی‌کند. استفاده از سوند نیز تصمیم درمانی است و نباید صرفاً برای کمتر شدن رفت‌وآمد شبانه انجام شود.

چه زمانی پرستار سالمند شبانه کمک‌کننده است؟

اگر سالمند هنگام برخاستن تعادل ندارد، برای رفتن به سرویس یا تعویض پوشینه به کمک نیاز دارد، دچار اختلال حافظه است یا خانواده نمی‌تواند رسیدگی شبانه را ادامه دهد، استفاده از پرستار سالمند شبانه می‌تواند به اجرای مراقبت کمک کند.

در این شرایط، وظایف توافق‌شده می‌تواند شامل همراهی در رفت‌وآمد، کمک به بهداشت فردی، ثبت دفعات دفع، توجه به علائم تازه و تحویل گزارش به خانواده باشد. این مراقبت باید هم‌زمان با پیگیری علت پزشکی انجام شود.

نکته مهم این است که پیش از انتخاب پرستار سالمند در منزل شبانه، مشخص شود سالمند چه میزان رسیدگی نیاز دارد؛ حضور فردی که اجازه استراحت دارد با شیفت بیدار و فعال یکسان نیست.