تورم پا در سالمندان همیشه به معنای یک مشکل ساده مثل زیاد ایستادن یا گرم بودن هوا نیست. گاهی نشستن طولانیمدت، کمتحرکی یا قرار گرفتن پاها در وضعیت نامناسب باعث جمع شدن مایع در اندام تحتانی میشود، اما در بعضی شرایط نیز تورم میتواند با بیماریهای زمینهای، مشکلات عروقی یا بعضی داروها ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل، برای جلوگیری از تورم پا سالمند نباید فقط به دنبال یک راهحل سریع بود. مهمتر این است که علت احتمالی شناخته شود و عادتهای روزانهای که تورم را بیشتر میکنند، اصلاح شوند.
یک نکته مهم هم از همین ابتدا:
اگر تورم ناگهانی، شدید، یکطرفه یا همراه با درد، قرمزی، گرمی پوست، تنگی نفس یا درد قفسه سینه باشد، نباید آن را با مراقبت خانگی مدیریت کرد و لازم است سریع ارزیابی پزشکی انجام شود.
تورم پا زمانی ایجاد میشود که بخشی از مایع در بافتهای اندام تحتانی جمع شود. در سالمندان عوامل مختلفی میتوانند این وضعیت را ایجاد یا تشدید کنند.
یکی از عوامل مهم، کاهش تحرک است. وقتی فرد ساعتهای زیادی روی صندلی یا تخت مینشیند، عضلات ساق پا کمتر فعالیت میکنند و بازگشت خون از پاها میتواند دشوارتر شود.
علاوه بر کمتحرکی، موارد زیر نیز ممکن است در ایجاد یا تشدید تورم نقش داشته باشند:
بنابراین اگر سالمندی هر روز عصر پاهای متورمی دارد، بهتر است فقط به این نتیجه نرسیم که «سنش بالا رفته و طبیعی است».
قبل از اینکه خانواده برای کاهش تورم کاری انجام دهد، بهتر است چند روز به وضعیت پاها دقت کند.
تورم چه زمانی بیشتر میشود؟
صبح یا عصر؟
هر دو پا متورم میشوند یا فقط یکی؟
آیا بعد از چند ساعت استراحت کمتر میشود؟
آیا درد، قرمزی یا گرمی پوست هم وجود دارد؟
آیا تورم جدید است یا مدتهاست وجود دارد؟
آیا همزمان داروی جدیدی شروع شده است؟
همین مشاهدات ساده میتوانند اطلاعات ارزشمندی برای پزشک فراهم کنند.
گاهی خانواده فقط اندازه تورم را بررسی میکند، اما زمان و شرایط ایجاد آن را ثبت نمیکند.
درحالیکه تفاوت زیادی وجود دارد بین سالمندی که بعد از یک روز کمتحرک، هر دو مچ پایش کمی متورم میشود و فردی که ناگهان یک پا دچار تورم قابلتوجه شده است.
با پر کردن فرم، مشاوران ما در کوتاهترین زمان با شما تماس میگیرند و راهکارهای مناسب را در زمینه انتخاب پرستار و سایر خدمات مورد نیازتان ارائه میدهند. سفیران سلامت، همراه شما در هر لحظه!
برای سالمندی که توانایی حرکت دارد، فعالیت بدنی متناسب میتواند بخش مهمی از برنامه روزانه باشد.
قرار نیست سالمند حتماً ورزش سنگین انجام دهد.
گاهی همین فعالیتهای ساده ارزشمند هستند:
اصل مهم این است که پاها ساعتهای طولانی در یک وضعیت ثابت باقی نمانند.
برای مثال، اگر سالمند چند ساعت روی صندلی نشسته است، بهتر است در صورت ایمن بودن شرایط، گاهی وضعیت خود را تغییر دهد و کمی حرکت کند.
این وضعیت را جدی بگیرید.
بعضی سالمندان ممکن است صبح روی صندلی بنشینند و ساعتها همانجا تلویزیون تماشا کنند. بعد از چند ساعت، پاها سنگین و متورم میشوند.
یک روش ساده این است که فعالیتهای کوتاه را در طول روز پخش کنیم.
مثلاً:
نشستن → چند دقیقه حرکت → استراحت → حرکت دوباره
به جای اینکه سالمند یک ساعت کامل ورزش کند و سپس بقیه روز هیچ فعالیتی نداشته باشد، چند نوبت فعالیت سبک و متناسب میتواند عملیتر باشد.
البته اگر سالمند محدودیت حرکتی، درد شدید، خطر زمینخوردن یا بیماری خاصی دارد، نوع و میزان فعالیت باید با نظر متخصص تعیین شود.
وقتی پاها برای مدت طولانی پایینتر از سطح بدن قرار میگیرند، ممکن است تجمع مایع در اندام تحتانی بیشتر شود.
در زمان استراحت، در شرایطی که برای سالمند مناسب و ایمن است، میتوان پاها را روی یک بالش یا سطح مناسب قرار داد تا کمی بالاتر از سطح بدن قرار بگیرند.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
بالا گذاشتن پا جایگزین پیدا کردن علت تورم نیست.
اگر تورم جدید، شدید یا مداوم است، نباید فقط با بالا گذاشتن پا آن را نادیده گرفت.
کفش نامناسب میتواند فشار زیادی روی پا وارد کند و راه رفتن را برای سالمند دشوارتر کند.
کفش مناسب بهتر است:
اگر پا متورم شده است، کفشی که در حالت عادی اندازه بوده ممکن است دیگر مناسب نباشد.
فشار دادن پای متورم داخل کفش تنگ راهحل نیست. فقط یک مشکل جدید به مشکل قبلی اضافه میکند، چون ظاهراً انسانها حتی برای پاهای ورمکرده هم معتقدند «اگر جا نمیشود، بیشتر فشار بده».
جورابهایی که کش بسیار سفت دارند میتوانند روی پوست و بافت اطراف مچ فشار ایجاد کنند.
اگر بعد از درآوردن جوراب، یک رد عمیق و ماندگار روی پوست باقی میماند، بهتر است اندازه و نوع جوراب بررسی شود.
جورابهای فشاری برای بعضی افراد میتوانند مفید باشند، اما نباید خودسرانه برای هر سالمندی استفاده شوند.
نوع مناسب جوراب فشاری و میزان فشار آن باید با توجه به وضعیت عروقی و شرایط پزشکی فرد تعیین شود. در برخی مشکلات گردش خون، استفاده نامناسب از فشار میتواند مناسب نباشد.
پس «جوراب واریس برای همه» نسخه قابلاعتمادی نیست.
مصرف زیاد سدیم میتواند در بعضی افراد به احتباس مایعات کمک کند.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که سالمند رژیم غذایی پرنمک داشته باشد و غذاهای آماده، کنسروی یا بسیار شور بخش ثابتی از برنامه غذایی او باشند.
به جای حذف افراطی غذاها، میتوان چند تغییر ساده ایجاد کرد:
اما اگر سالمند بیماری قلبی، کلیوی یا شرایط پزشکی خاص دارد، رژیم غذایی او باید با توصیه پزشک یا متخصص تغذیه هماهنگ شود.
یک باور اشتباه این است که اگر پای سالمند ورم کرده، باید آب کمتری بخورد.
این کار در بعضی شرایط میتواند مشکلساز شود.
میزان مناسب مایعات برای همه سالمندان یکسان نیست و برخی افراد به دلیل بیماریهای خاص ممکن است محدودیت مایعات داشته باشند. بنابراین خانواده نباید صرفاً به دلیل مشاهده تورم، مصرف آب را خودسرانه کاهش دهد.
بهتر است ابتدا مشخص شود سالمند چه مقدار مایعات باید دریافت کند و آیا پزشک برای او محدودیتی تعیین کرده است.
برای سالمندی که از نظر پزشکی محدودیت خاصی برای حرکت ندارد، میتوان یک الگوی ساده در طول روز ایجاد کرد:
صبح: کمی حرکت و راه رفتن متناسب با توان فرد
در طول روز: جلوگیری از نشستن طولانیمدت در یک وضعیت
بعدازظهر: فعالیت سبک یا پیادهروی کوتاه در صورت امکان
زمان استراحت: قرار دادن پاها در وضعیت مناسب
شب: بررسی پاها از نظر تورم، تغییر رنگ، زخم یا آسیب پوستی
این برنامه قرار نیست جای درمان را بگیرد. هدف آن ایجاد عادتهایی است که از بیتحرکی طولانی و فشار مداوم بر پاها جلوگیری کند.
گاهی تورم بهتدریج ایجاد میشود و چشم به آن عادت میکند.
برای همین، مقایسه دو پا میتواند کمککننده باشد.
به مواردی مثل اینها توجه کنید:
اگر تغییری جدید یا غیرعادی مشاهده شد، بهخصوص اگر یکطرفه و همراه با درد یا گرمی باشد، بهتر است موضوع توسط متخصص بررسی شود.
با پر کردن فرم، مشاوران ما در کوتاهترین زمان با شما تماس میگیرند و راهکارهای مناسب را در زمینه انتخاب پرستار و سایر خدمات مورد نیازتان ارائه میدهند. سفیران سلامت، همراه شما در هر لحظه!
بعضی اقدامات با نیت کمک انجام میشوند، اما نتیجه مطلوبی ندارند. این پنج مورد ارزش آن را دارند که کنار برنامه مراقبتی سالمند با یک ماژیک بزرگ نوشته شوند.
استراحت با بیحرکتی طولانی یکسان نیست.
اگر سالمند توانایی حرکت ایمن دارد، نشستن طولانیمدت میتواند یکی از عواملی باشد که تورم اندام تحتانی را تشدید میکند.
بهجای یک دوره طولانی نشستن، بهتر است فعالیتهای کوتاه در روز پخش شوند:
نشستن → تغییر وضعیت → حرکت کوتاه → استراحت
حتی رفتن تا اتاق دیگر یا چند حرکت ساده مچ پا، در سالمندی که اجازه فعالیت دارد، بهتر از ساعتها ماندن در یک وضعیت است.
این تصمیم نباید خودسرانه گرفته شود.
تورم لزوماً به این معنا نیست که سالمند «زیادی آب خورده است». بیماریهای مختلف، داروها، مشکلات عروقی و کمتحرکی میتوانند در تورم نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، کاهش بیدلیل مایعات میتواند سالمند را در معرض کمآبی قرار دهد.
اگر پزشک برای سالمند محدودیت مایعات تعیین کرده، همان برنامه باید اجرا شود. اگر محدودیتی وجود ندارد، مشاهده ورم پا بهتنهایی دلیل مناسبی برای کم کردن آب نیست.
جوراب فشاری وسیله تزئینی پزشکی نیست که هرچه محکمتر باشد، نتیجه بهتری بدهد.
اندازه، میزان فشار و علت استفاده اهمیت دارند. همچنین شرایط عروقی پا باید در نظر گرفته شود.
بهخصوص اگر سالمند:
بهتر است قبل از استفاده از جوراب فشاری، مناسب بودن آن بررسی شود.
ماساژ دادن بدون شناخت علت تورم تصمیم خوبی نیست.
اگر تورم ناگهانی و یکطرفه همراه با درد، قرمزی یا گرمی باشد، نباید پا را ماساژ داد و منتظر کاهش ورم ماند. چنین وضعیتی نیازمند بررسی پزشکی است.
حتی در تورمهای مزمن نیز نوع ماساژ یا درمان دستی، در صورت نیاز، باید متناسب با علت و شرایط فرد انجام شود.
تکراری شدن یک علامت آن را طبیعی نمیکند.
اگر مچ پای سالمند هر روز متورم میشود، بهتر است علت بررسی شود؛ بهخصوص اگر تورم در حال افزایش باشد یا اخیراً ایجاد شده باشد.
عبارت «چند سال است همینطور است» اطلاعات مفیدی است، اما تشخیص پزشکی محسوب نمیشود.
بعضی اقدامات با نیت کمک انجام میشوند، اما نتیجه مطلوبی ندارند. این پنج مورد ارزش آن را دارند که کنار برنامه مراقبتی سالمند با یک ماژیک بزرگ نوشته شوند.
استراحت با بیحرکتی طولانی یکسان نیست.
اگر سالمند توانایی حرکت ایمن دارد، نشستن طولانیمدت میتواند یکی از عواملی باشد که تورم اندام تحتانی را تشدید میکند.
بهجای یک دوره طولانی نشستن، بهتر است فعالیتهای کوتاه در روز پخش شوند:
نشستن → تغییر وضعیت → حرکت کوتاه → استراحت
حتی رفتن تا اتاق دیگر یا چند حرکت ساده مچ پا، در سالمندی که اجازه فعالیت دارد، بهتر از ساعتها ماندن در یک وضعیت است.
این تصمیم نباید خودسرانه گرفته شود.
تورم لزوماً به این معنا نیست که سالمند «زیادی آب خورده است». بیماریهای مختلف، داروها، مشکلات عروقی و کمتحرکی میتوانند در تورم نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، کاهش بیدلیل مایعات میتواند سالمند را در معرض کمآبی قرار دهد.
اگر پزشک برای سالمند محدودیت مایعات تعیین کرده، همان برنامه باید اجرا شود. اگر محدودیتی وجود ندارد، مشاهده ورم پا بهتنهایی دلیل مناسبی برای کم کردن آب نیست.
جوراب فشاری وسیله تزئینی پزشکی نیست که هرچه محکمتر باشد، نتیجه بهتری بدهد.
اندازه، میزان فشار و علت استفاده اهمیت دارند. همچنین شرایط عروقی پا باید در نظر گرفته شود.
بهخصوص اگر سالمند:
بهتر است قبل از استفاده از جوراب فشاری، مناسب بودن آن بررسی شود.
ماساژ دادن بدون شناخت علت تورم تصمیم خوبی نیست.
اگر تورم ناگهانی و یکطرفه همراه با درد، قرمزی یا گرمی باشد، نباید پا را ماساژ داد و منتظر کاهش ورم ماند. چنین وضعیتی نیازمند بررسی پزشکی است.
حتی در تورمهای مزمن نیز نوع ماساژ یا درمان دستی، در صورت نیاز، باید متناسب با علت و شرایط فرد انجام شود.
تکراری شدن یک علامت آن را طبیعی نمیکند.
اگر مچ پای سالمند هر روز متورم میشود، بهتر است علت بررسی شود؛ بهخصوص اگر تورم در حال افزایش باشد یا اخیراً ایجاد شده باشد.
عبارت «چند سال است همینطور است» اطلاعات مفیدی است، اما تشخیص پزشکی محسوب نمیشود.
تمامی حقوق متعلق به سفیر سلامت می باشد